NATO Ğomum särqätibe Mark Rutte NATO ittifaqı liderların "iskitkeç urında" qunaq itüe öçen Törkiyä Cömhüriyäte İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan häm törkemenä räxmäten belderde, şul uq waqıtta Awrupa NATO berlektäşläre häm Kanadanıñ inde xäzer ük saqlanu çığımnarın milli tulayım tabışnıñ yaqınça 4%ına citkerüen kürsätüçe sannarnı açıqladı.
Rutte düşämbe könne sammit aldınnan Änkarada jurnalistlarğa: "Uzğan yıl Awrupa berlektäşläre häm Kanada töp saqlanuğa annan aldağı yılğa qarağanda 20%qa diyärlek tağın da kübräk aqça sarıf itte. 2025 häm 2026nı bergä alıp, bu 258 milliard dollar östämä kapital salu dimäk häm bu tendenśiyä däwam itä”, - dip äytte.
Uzğan yılğı sammitta NATO illäre 2035nçe yılğa qädär tuplam saqlanu çığımnarın milli tulayım tabışnıñ 5%ına citkerüne qabul itkän, monıñ 3,5% töp saqlanu investiśiyäläre öçen häm östämä 1,5% iminlek belän bäyle äyberlär öçen küzdä totılğan ide.
Rutte äğza däwlätlärneñ şuşı maqsatqa ireşü öçen nıq plannar belän Änkarağa kilüen kötüen äytep: "Biredä Änkarada millätlärneñ şuşı 5% maqsatına ireşü öçen anıq, tögäl häm ışanıçlı plannar täqdim itüen kötäm. Häm xäzergä qädär bez kürgän dälillär täêsirle. Un yıllıq proyektnıñ äle berençe yılında uq inde Awrupa berlektäşläre häm Kanadanıñ xäzerdän ük milli tulayım tabışnıñ yaqınça 4%ın saqlanuğa häm iminlekkä saluın küräbez”, - dip belderde.
Rutte berlektäşlärne byudjet yöklämälären arttırıp ütärgä häm çığımnarnı tögäl xärbi köçkä äyländerergä çaqırdı.
Berlektäşlärneñ "iqtisadi fikerläwne xärbi mömkinleklärgä äyländerüläre" häm aqçanı raketalar belän höcümne totqarlaw caylanmalarına qullanuları zarurlığına basım yasawçı NATO Ğomum särqätibe finans yöklämälärneñ monnan arı çın cihazlarğa äylänüeneñ zaruriyäten belderde.
NATO illäreneñ monnan tış sişämbe könge saqlanu sänäğäte forumında "distälägän milliard dollarlıq yaña kileşülär”ne açıqlawı kötelä.
Rutte, Ukrainanıñ bigräk tä möhim bulğan hawa saqlanuında berlektäş yärdämen alırğa däwam itüeneñ kiräklegenä basım yasap, bäreleşlär barğan çaqta berlektäşlärne häm urtaqlarnı yärdämnären däwam itärgä häm bu yärdäm çaraların tiränäytergä çaqırdı.
Rutte, Törkiyäneñ ğomumän alğanda NATOnıñ kiläçäktäge iminlek strategiyäse öçen "çınnan da möhim" bulıp qaluına basım yasap, ilneñ geografik urnaşuınıñ häm ittifaq êçendäge liderlığınıñ “ähämiyätle” buluın belderde.
NATO Däwlät häm xökümät başlıqları İttifaqnıñ 7-8 iyüldä Törkiyäneñ qabul itüendä oyıştırılğan 2026 sammitı öçen Änkarada cıyıldı.
İke könlek yuğarı däräcäle oçraşu 2025 sammitında kileşügä ireşelgän saqlanu çığımnarı yöklämäläreneñ ütälüenä, Ukrainağa kürsätelgän xärbi yärdämneñ däwam itelüenä häm saqlanu sänäğäte citeşterüeneñ kiñäytelüenä yünälgän.
Sammit transatlantik yökne büleşü turındağı bäxäslär yañarğan häm Rusiyä-Ukraina suğışı tiräsendäge bilgesezleklär çorında ütkärelä. Ukraina İlbaşı Volodimir Zelenskiyneñ dä sammit çaralarında qatnaşuınıñ kötelüe belderelä.
