Diñgez tiränlegendä tawışsız xäräkät itüçe maşinanı küz aldığızğa kiteregez. Pilotsız, avtonom, maqsatına taba turı...
Törkiyä xäzer ul tiränleklärdä dä üz süzen äytü öçen êşçänlek başladı. Saqlanu sänäğatenä kilgändä, Törkiyäneñ soñğı yıllarda yasağan adımnarı äleğä qadär ütkärelgän kürgäzmälärdän kübrägen söyli. Küptän tügel tögällängän “SAHA EXPO-2026” êkspoziśiyäse bezgä yaña sistemalar häm imzalanğan kileşülär turında ğına tügel, ä Törkiyäneñ saqlanu tarmağında qaysı yaqqa taba baruı turında da köçle küzallaw birde. Biredä ike närsä, ayıruça, küzgä taşlandı.
Berençedän: Törkiyäneñ su astı operatsiyäläre öçen platformalar häm sistemalar êşläw säläte, bälki, berençe tapqır şulay konkret räweştä açıldı. Keşe idarä itä torğan häm keşesez mini su astı köymäläre, su astı kamikadzeläre häm tirän sularda kötü konseptı belän xäräkät itä aluçı texnika Zäñğär Watan tiränlegendä möhim rol uynayaçaq...
İkençedän: Törkiyäneñ bu sistemalarnı ğına tügel, ä keşesez sistemalar yanawlarına qarşı yuğarı däräcädä aldınğı çişeleşlär dä äzerläwe küzätelde. Älbättä, Änkara bu mäs'älägä ğadi genä keşesez hawa apparatları häm qorallı dronnar citeşterü itep qaramadı. Şulay itep, Törkiyä bu noqtağa niçek ireşte? Häm bu su astı qazanışın başqa illärdän ayırıp torğan töp üzençälek närsädä? Bez bu sorawlarğa saqlanu sänäğate belgeçe Kozan Sälçuk Ärkannıñ “TRT Xäbär” öçen bäyälämäläre aşa cawap biräçäkbez.
Êşneñ asılı
Ärkan süzlärençä, Törkiyä êşneñ asılın añlağan. Häm bu añlawnıñ üzägendä menä närsä yata: sistemanı üzeñdä häm milli mömkinleklär belän buldıra alu ğorurlıq qına tügel - bu strategik zaruriyät. Çönki bäreleş qırınnan alınğan här fiker, qaynar noqtalardan kilgän här küzätü sezgä qulığızdağı produktnı tağın da kamilläşterergä mömkinlek birä. Tışqı faktorlarğa bäyle bulğanda, bu siklnı tözi almıysıñ.
Ärkannıñ süzläre bik açıq: "Änkara yaña çornı bik tiz tanıdı häm üz pozitsiyäsenä bastı."
Su astı temasına tiränten kerep kitkänçe, Ärkan, şulay uq, keşesez sistemalar mäs'äläsenä qısqaça tuqtala. “SAHA EXPO” kürgäzmäsendä genä dä bu ölkädä öç kileşügä qul quyıluı kiläçäk öçen köçle signal bulıp tora.
Cirle citeşterü nigä bik möhim?
Xäzer, bälki, iñ möhim noqtağa küçik: östämä komponentlar.
Ärkan tübändägelärgä iğtibar cälep itte: êlegräk bez model yäki prototip bularaq kürgän su astı sistemaları xäzer tulısınça äzer. Küpläp citeşterü başlandı, häm tiyeşle köçlär belän kontraktlar tözelde. Läkin bu äle iñ qızıqlı öleşe tügel.
Çınnan da iñ qızıqlısı - bu yaña säxifädä cirle citeşterü däräcäseneñ ğacäyep yuğarı kürsätkeçe. Ärkan monı bolay añlata: "Su astı dönyası - bötenläy başqa dönyä. Häm ul äle dä bik öyränelmägän. Monda närsäder citeşterä alu bik qıymmätle. Bezne mini-su astı köymäläre, tirän sularda kamikadze missiyälären başqaraçaq platformalar, suğış kiräk-yaraqları häm su astı höcüm mömkinleklärеbezne bik yuğarı däräcägä kütäräçäk sistemalar kötä."
Ni öçen cirle citeşterü däräcäse şulqadär möhim soñ? Ärkan monıñ öçen Ukraina misalın kiterä. Ukraina, şulay uq, şaqtıy yuğarı däräcädäge keşesez sistemalar citeşterü mömkinlegenä iyä. Läkin, bu citeşterüdäge subsistemalar tulısınça diyarlek çit il çığanaqlarına bäyle. Awrupadan, AQŞtan häm Qıtaydan kilä torğan möhim komponentlar bar. Täêmin itü çılbırındağı iñ keçkenä özeklek barlıq êşçänlekne tuqtata ala. Häm Törkiyä monı kürde. Soñğı berniçä yılda ul bu sistemalarnıñ êçke citeşterüenä iğtibar itte. Häm “SAHA EXPO” bu êşneñ üz cimeşlären birüen kürsätte. Ärkannıñ soñğı süzläre ber ük waqıtta bäyäläw dä, farazlaw da: ”Axır çiktä, ägär bez yul kartabıznı döres däwam itä alsaq, keşesez su astı sistemalarında da isemebezne yış işeterlek çornı başlıy alabız”. Törkiyä inde küklärdä yañalıqlarnıñ berençe xäbärlärenä äylänä. Xäzer tiränlekkä çumu waqıtı citte.
